Elektrik devrelerinin emniyeti

Elektrik akımının çok amaçlı olarak kullanıldığı ev, fabrika, okul, hastane vb. yerlerde bir takım elektrik arızaları meydana gelebilir. Bu tür yerlerde kurulan elektrik devrelerinin verimli çalışması için sık sık kontrol edilmesi gerekir. Önlem alınmazsa meydana gelecek bir kaza devreden akım alan devre elemanlarının bozulmasına ve hatta yanmasına sebep olur.
Elektrik devrelerinde kullanılan iletken tel, üzerinden akım geçince ısınır ve etrafa ısı enerjisi yayar. Bu enerji tellerin dış kısmındaki yalıtkan olan plastik kısmın erimesine ve tellerin iletken kısımlarının birbirine değmesine sebep olur.
Bir elektrik devresinde potansiyelleri farklı iki nokta iletken telle birleştirilirse meydana gelen devreye kısa devre denir.
Kısa devre oluşması durumunda devredeki akım şiddeti artar. Elektrikle çalışan bir aracın giriş ve çıkışını sağlayan teller birbirine dokunursa kısa devre oluşur ve araç devre dışı kalır.
Elektrik devrelerinin emniyetini sağlamak ve insanların sağlığını korumak için çeşitli önlemler almak gerekir. Bu önlemleri; sigorta, topraklama ve elektrik yalıtımı olmak üzere üç grupta incelenebilir.
Kaynak: Milli Eğitim Web Sitesinde Yer Alan “Mesleki Açık Öğretim Lisesi “Fizik 5 (Hazırlayan: Fazlı Erol – Süleyman Kırmızıoğlu)” Ders Notlarından Derlenmiştir (Ziyaret Tarihi: 01/02/2010).

Sıvıların iletkenliği

Elektrik yükleri sadece katı maddeler içinden değil, bazı çözeltiler içinden de geçebilir. Elektrik yüklerinin içinden geçtiği sıvılara elektrolit; yüklerin geçişini sağlamak için bu sıvı içerisine batırılan bakır, çinko ve platin gibi iletken çubuklara da elektrot denir.
Sıvı iletkenlerde elektrik yüklerinin taşınması bu sıvı içinde oluşan ve iyon adı ver­ilen pozitif ve negatif atom gruplarınca sağlanır. Bir sıvı içerisinde ne kadar çok serbest iyon bulunursa sıvı o ölçüde iletken olur. Örneğin; saf su içinde serbest iyon bulun­durmadığı için elektrik akımını iletmez. Oysa çeşme suyunda az miktarda serbest iyon bulunduğundan az da olsa elektrik akımını iletir. Elektrolitlerde iletkenlik sıcaklığa bağlıdır. Sıcaklık artırıldıkça iletkenlik artar.
Kaynak: Milli Eğitim Web Sitesinde Yer Alan “Mesleki Açık Öğretim Lisesi “Fizik 5 (Hazırlayan: Fazlı Erol – Süleyman Kırmızıoğlu)” Ders Notlarından Derlenmiştir (Ziyaret Tarihi: 01/02/2010).


Elektriklenme nedir?

Yünlü veya sentetik giysileri çıkarırken, kuru ve temiz saçları plastik tarakla tararken çıtırtı sesi duyulur. Eğer bu olaylar karanlıkta gerçekleşirse kıvılcım bile çıkabilir. Saçımıza sürttüğümüz plastik tarağı veya tükenmez kalemi küçük kağıt parçalarına dokundurduğumuzda kağıt parçalarını çektiğini görürüz. Açıklamaya çalıştığımız tüm bu olaylar bize sürtünen cisimler arasında elektriklenmenin olduğunu ve elektrik yüklerinin oluştuğunu gösterir. Bir cisim üzerinde elektrik yükleri oluşturma işlemine elektriklenme; üzerinde yük fazlalığı bulunan cisimlere de elektriklenmiş cisimler denir.
Kaynak: Milli Eğitim Web Sitesinde Yer Alan “Mesleki Açık Öğretim Lisesi “Fizik 5 (Hazırlayan: Fazlı Erol – Süleyman Kırmızıoğlu)” Ders Notlarından Derlenmiştir (Ziyaret Tarihi: 01/02/2010).

Elektrik yalıtımı nedir?

Evlerimizde kullandığımız elektrikli araçlar çoğunlukla 220 V ile çalışır. Günlük yaşantımızda bu araçlarla sürekli temas halinde bulunuruz. İnsan vücudu için 40 V’tan yüksek gerilimler tehlike arz ettiğine göre bu araçları kullanan insanları korumak için bir takım önlemlerin alınması gerekir. Bunun için elektrikle çalışan araçların elle tutulan kısımları cam, tahta, kauçuk, plastik, porselen, bakalit vb. yalıtkan maddelerle kaplanmıştır. Ayrıca devrelerde kullanılan kabloların dış kısımları da yalıtkanlarla kaplanmıştır. Her iletkenin bir yalıtkanlık sınırı vardır. Bu sınır aşıldığında o iletkenin yalıtkanlık özelliği kaybolur. Maddelerin yalıtkanlık sınırı öz dirençleri ile belirlenir.
Kaynak: Milli Eğitim Web Sitesinde Yer Alan “Mesleki Açık Öğretim Lisesi “Fizik 5 (Hazırlayan: Fazlı Erol – Süleyman Kırmızıoğlu)” Ders Notlarından Derlenmiştir (Ziyaret Tarihi: 01/02/2010).

Hidroelektrik santraller

Hidroelektrik santraller, baraj göllerinde toplanan suyun potansiyel ve kinetik enerjisinden elektrik enerjisi üreten santrallerdir. Barajlarda depolanan su kütlesi potansiyel enerji kazanır. Potansiyel enerji kazanmış olan bu su kütlesi bir boru ile akıtılarak baraj önüne kurulmuş olan hidroelektrik santraline gönderilir. Bu durumda su kütlesi kinetik enerji kazanmış olur. Bu enerji ile santralin türbinlerine çarpan su, türbinleri döndürür. Türbinlerin, devrede bulunan mıknatısların kutupları arasında dönmesi, magnetik etki oluşturur ve böylece de elektrik akımı oluşur.
Hidroelektrik santrallerin yapımı oldukça pahalıdır. Fakat kurulduktan sonra çevre kirliliği oluşturmaması, enerji üretiminin kolay ve ekonomik olması tercih sebepleridir. Hidroelektrik santraller akarsuyu bol olan ülkeler için en iyi santrallerdir. Ülkemizde de oldukça fazla hidroelektrik santrali bulunmaktadır.
Kaynak: Milli Eğitim Web Sitesinde Yer Alan “Mesleki Açık Öğretim Lisesi “Fizik 5 (Hazırlayan: Fazlı Erol – Süleyman Kırmızıoğlu)” Ders Notlarından Derlenmiştir (Ziyaret Tarihi: 01/02/2010).

Termik, hidroelektrik ve nükleer santraller

Termik santraller ekonomik olmasına karşın çevre kirliliği yaratır. Hidroelektrik ve nükleer santral kurulması ise oldukça pahalıya mal olur. Nükleer santrallerin kurulmasında ve çalıştırılmasında gerekli önlemler alınırsa bu santraller insanların gelecekteki enerji ihtiyaçlarını karşılayabilen en önemli enerji kaynağı olacaktır.
Kaynak: Milli Eğitim Web Sitesinde Yer Alan “Mesleki Açık Öğretim Lisesi “Fizik 5 (Hazırlayan: Fazlı Erol – Süleyman Kırmızıoğlu)” Ders Notlarından Derlenmiştir (Ziyaret Tarihi: 01/02/2010).

Otomatik sigorta nedir?

Elektrik akımının manyetik etkisi ile çalışır. Çok yüksek akım gereken hassas devrelerde kullanılır. Sigortadan geçen akım belli bir üst sınırı geçtiği an sigortanın düğmesi atarak akımı keser. Aşırı akım geçişi ortadan kaldırıldığında sigortanın düğmesine (şalterine) basılırsa sigorta tekrar devreye sokulur.
Kaynak: Milli Eğitim Web Sitesinde Yer Alan “Mesleki Açık Öğretim Lisesi “Fizik 5 (Hazırlayan: Fazlı Erol – Süleyman Kırmızıoğlu)” Ders Notlarından Derlenmiştir (Ziyaret Tarihi: 01/02/2010).

Eriyen telli sigorta nedir?

Buşon, buşon kapağı ve gövde olmak üzere kısımları vardır. Devreye fazla akım geldiğinde porselen gövdenin iç kısmında bulunan erime teli eriyerek akımı keser. Erime telinin etrafında bulunan kum telin tekrar iletken hale gelmesini engeller. Devre arızası giderildikten sonra tekrar erime teli bağlanarak sigorta devreye sokulur.
Kullanılan erime teli devrenin özelliğine göre seçilmelidir. Seçilen tel kalın olursa herhangi bir kısa devre anında erimeyecek ve yangınlara sebep olacaktır.
Kaynak: Milli Eğitim Web Sitesinde Yer Alan “Mesleki Açık Öğretim Lisesi “Fizik 5 (Hazırlayan: Fazlı Erol – Süleyman Kırmızıoğlu)” Ders Notlarından Derlenmiştir (Ziyaret Tarihi: 01/02/2010).

Ana kol ve paralel kollarda akım

Paralel bağlı devrelerde devre elemanları özdeş ise bu elemanların üzerinden geçen akım şiddetleri birbirine eşittir. Eğer devre elemanları özdeş değilse direnci büyük olandan küçük, direnci küçük olandan büyük şiddette akım geçer.
Paralel bağlı devrelerde ana koldaki akım şiddeti kollardaki akımların şiddetleri toplamına eşittir. Yine paralel bağlı devrelerde devre elemanları özdeş olsun veya olmasın potansiyel farkları birbirine eşittir. Seri bağlı devrelerde her devre elemanı üzerinden geçen akım şiddeti aynıdır.
Seri bağlı devrelerde devre elemanlarının potansiyel farkları toplamı devrenin potansiyel farkına eşittir.
Kaynak: Milli Eğitim Web Sitesinde Yer Alan “Mesleki Açık Öğretim Lisesi “Fizik 5 (Hazırlayan: Fazlı Erol – Süleyman Kırmızıoğlu)” Ders Notlarından Derlenmiştir (Ziyaret Tarihi: 01/02/2010).

Yarı iletken maddeler nedir?

Bazı maddelerde ise elektrik iletkenliği, iletkenlerle yalıtkanlar arasında yer alır. Dolayısıyla iletken ve yalıtkan maddeleri birbirinden kesin bir sınırla ayıramaz. Elektrik iletkenliği yalıtkanlarla iletkenler arasında kalan germanyum, silikon, bakıroksit gibi çok sayıdaki maddelere yarı iletken maddeler denir. Yarı iletkenler günümüz teknolojisinde oldukça önemli bir yer tutar. Diyot, transistör ve entegre gibi devre elemanlarını yapımında yarı iletkenler kullanılır.
Kaynak: Milli Eğitim Web Sitesinde Yer Alan “Mesleki Açık Öğretim Lisesi “Fizik 5 (Hazırlayan: Fazlı Erol – Süleyman Kırmızıoğlu)” Ders Notlarından Derlenmiştir (Ziyaret Tarihi: 01/02/2010).